Pierwsza encyklika Leona XIV „Magnifica Humanitas”: papież uznaje teorię wojny sprawiedliwej za nieaktualną

Papież Leon XIV opublikował pierwszą encyklikę swojego pontyfikatu, zatytułowaną „Magnifica Humanitas”, w której odchodzi od obowiązującej od V wieku teorii wojny sprawiedliwej i analizuje wpływ sztucznej inteligencji na godność człowieka.

Dokument papież zbudował jako refleksję nad kondycją człowieka w okresie szybkiej cyfryzacji. Już na wstępie zapowiada otwarcie na rozmowę.

— Pragniemy wejść w dialog ze wszystkimi mężczyznami i kobietami naszych czasów, z którymi dzielimy doświadczenia, pytania i dążenia ludzkości — pisze Leon XIV.

Papież odrzuca traktowanie techniki jako siły obcej człowiekowi.

— Techniki samej w sobie nie należy uważać za siłę przeciwstawną osobie ludzkiej. Przeciwnie, jest ona od samego początku wpisana w nasze dzieje jako działalność głęboko ludzka, związana z autonomią i wolnością człowieka — czytamy w encyklice.

Leon XIV ostrzega zarazem przed skutkami niekontrolowanego rozwoju technologii. Wskazuje, że w dobie nowych form własności, takich jak algorytmy, platformy cyfrowe i dane, rośnie ryzyko koncentracji władzy. Współczesny wyścig technologiczny opisuje jako globalną konkurencję, w której liczy się już nie tylko przewaga militarna, ale też ekonomiczna i poznawcza.

Koniec doktryny obecnej od V wieku

Najmocniejszym fragmentem dokumentu jest odejście od pojęcia wojny sprawiedliwej, które stanowiło fundament katolickiej refleksji nad konfliktami zbrojnymi od czasów św. Augustyna.

— Teoria wojny sprawiedliwej, która zbyt często była wykorzystywana do usprawiedliwiania wszelkich rodzajów wojny, jest już nieaktualna — stwierdza papież.

Doktryna ta zakładała, że wojna może być moralnie dopuszczalna, jeśli spełnia określone warunki, przede wszystkim obronę przed agresją i ograniczenie przemocy. Leon XIV przesuwa akcent z pytania o sprawiedliwość wojny na pytanie o jej źródła i konsekwencje.

— Nie możemy wykluczyć, że niektórzy przywódcy uznają konflikt zbrojny za skuteczny sposób odwrócenia uwagi od problemów wewnętrznych i cyniczne narzędzie radzenia sobie z trudnościami — pisze papież.

Wezwanie do ograniczeń wobec AI

Trzeci wątek encykliki dotyczy sztucznej inteligencji w kontekście wojny i godności człowieka. Leon XIV stwierdza, że rozwój AI nie jest neutralny moralnie i wymaga najsurowszych ograniczeń etycznych.

— W dobie sztucznej inteligencji, w której godność człowieka narażona jest na przesłonięcie przez nowe formy dehumanizacji, spoczywa na nas naglący obowiązek, by pozostać prawdziwie ludźmi, z miłością otaczając troską owo wspaniałe człowieczeństwo, które zostało nam darowane i ukazane w całej pełni w Chrystusie, a którego żadna maszyna nigdy nie zdoła zastąpić w jego blasku — pisze papież.